Όταν ο σεισμός χτυπά, η χιονοστιβάδα καταπλακώνει ή ο πνιγμός απειλεί, οι πρώτοι που φτάνουν δεν έχουν πάντα δύο πόδια. Οι σκύλοι διάσωσης και έρευνας (SAR - Search and Rescue) είναι αληθινοί ήρωες που εντοπίζουν ανθρώπους κάτω από ερείπια, σε χιόνι, στο νερό και σε δύσβατα εδάφη. Η μύτη τους ανιχνεύει ανθρώπινη οσμή ακόμα και 12 μέτρα κάτω από χαλάσματα.
Ράτσες Έρευνας και Διάσωσης
Γερμανικός Ποιμενικός (GSD)
Η πιο δημοφιλής ράτσα SAR παγκοσμίως. Εξαιρετική μύτη, αντοχή σε ακραίες συνθήκες, πλήρης αφοσίωση στον χειριστή. Χρησιμοποιείται σε σεισμούς, ερείπια και αναζήτηση αγνοούμενων σε δάση. Η ΕΜΑΚ στην Ελλάδα βασίζεται κυρίως σε Γερμανικούς Ποιμενικούς.
Labrador Retriever
Φιλικός, υπάκουος, με εξαιρετική όσφρηση. Ιδανικός για αναζήτηση σε ερείπια αλλά και σε νερό. Η ήρεμη ιδιοσυγκρασία του τον κάνει κατάλληλο για ευαίσθητες αποστολές όπου χρειάζεται ηρεμία.
Bloodhound
Ο βασιλιάς της ανίχνευσης. Μπορεί να ακολουθήσει ίχνος ηλικίας αρκετών ημερών σε απόσταση πολλών χιλιομέτρων. Χρησιμοποιείται κυρίως στον εντοπισμό αγνοούμενων σε αγροτικές και δασικές περιοχές.
Belgian Malinois
Αθλητικός, γρήγορος, ακούραστος. Η στρατιωτική εκδοχή του SAR σκύλου. Χρησιμοποιείται σε αστυνομικές και στρατιωτικές αποστολές έρευνας παγκοσμίως. Ταχύτατη αντίδραση και εξαιρετική συγκέντρωση.
Border Collie
Εξαιρετικά έξυπνος και ευκίνητος. Μικρότερος σε μέγεθος από τον GSD, κάτι που τον βοηθά να χωράει σε στενές σχισμές ερειπίων. Ιδανικός για αναζήτηση σε κτίρια που έχουν καταρρεύσει.
Σκύλοι Χιονοστιβάδας
Αγιοβερνάρδος (Saint Bernard)
Ο θρυλικός σκύλος των Άλπεων. Για αιώνες, μοναχοί στο πέρασμα του Αγίου Βερνάρδου χρησιμοποιούσαν αυτή τη ράτσα για τον εντοπισμό ταξιδιωτών θαμμένων στο χιόνι. Ο διάσημος Μπάρι έσωσε πάνω από 40 ανθρώπους στις αρχές του 1800.
Alaskan Malamute
Δυνατός, ανθεκτικός στο κρύο, με πυκνό τρίχωμα. Χρησιμοποιείται σε αποστολές στο χιόνι και σε αρκτικές συνθήκες. Η δύναμή του τον καθιστά ικανό να μεταφέρει εξοπλισμό στα σημεία διάσωσης.
Σκύλοι Θαλάσσιας Διάσωσης
Newfoundland
Γεννημένος κολυμβητής. Τα πόδια του λειτουργούν σαν κουπιά χάρη στις μεμβράνες μεταξύ των δαχτύλων. Μπορεί να σύρει ενήλικα στην ακτή. Χρησιμοποιείται σε ακτοφυλακές και σωστικές ομάδες σε Ιταλία, Γαλλία και άλλες μεσογειακές χώρες.
Portuguese Water Dog
Ιστορικά βοηθούσε Πορτογάλους ψαράδες. Εξαιρετικός κολυμβητής με αντοχή σε ψυχρά νερά. Σήμερα εκπαιδεύεται για θαλάσσια διάσωση και ανίχνευση ατόμων στο νερό.
Εκπαίδευση SAR: Μια Διαδικασία 2 Ετών
Πρώτο Στάδιο: Βασική Υπακοή (0-6 μήνες)
Ο σκύλος μαθαίνει τέλεια υπακοή, κοινωνικοποίηση, αποσυναισθηματοποίηση σε θορύβους, φωτιές, ερείπια. Δουλεύει με τον χειριστή του ώστε να χτιστεί απόλυτη εμπιστοσύνη.
Δεύτερο Στάδιο: Ανίχνευση Οσμής (6-12 μήνες)
Μαθαίνει να εντοπίζει ανθρώπινη οσμή, να ξεχωρίζει ζωντανούς από νεκρούς, να σημαίνει (bark alert ή sit alert) όταν βρει κάποιον. Οι ασκήσεις γίνονται με εθελοντές κρυμμένους σε ερείπια.
Τρίτο Στάδιο: Πιστοποίηση (12-24 μήνες)
Εξετάσεις σε πραγματικές συνθήκες. Ο σκύλος πρέπει να εντοπίσει κρυμμένα άτομα μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο, σε άγνωστο περιβάλλον, με αποσπάσεις. Μόνο 1 στους 3 σκύλους περνάει τις εξετάσεις.
Ειδικοί Σκύλοι: Cadaver Dogs
Μια ιδιαίτερη κατηγορία SAR σκύλων είναι οι cadaver dogs. Εκπαιδεύονται να εντοπίζουν ανθρώπινα λείψανα, ακόμα και θαμμένα σε βάθος ή βυθισμένα σε νερό. Η εργασία τους είναι κρίσιμη σε φυσικές καταστροφές και εγκληματολογικές έρευνες.
Σκύλοι Διάσωσης στην Ελλάδα
ΕΜΑΚ και Πυροσβεστικό Σώμα
Η Ελλάδα, ως σεισμογενής χώρα, διαθέτει εκπαιδευμένες ομάδες SAR. Η ΕΜΑΚ (Ειδική Μονάδα Αντιμετώπισης Καταστροφών) χρησιμοποιεί σκύλους σε σεισμούς εντός και εκτός Ελλάδας. Ελληνικοί σκύλοι συμμετείχαν σε αποστολές στην Τουρκία, το Νεπάλ και την Αϊτή.
Εθελοντικές Ομάδες
Αρκετές εθελοντικές ομάδες στην Ελλάδα εκπαιδεύουν σκύλους SAR. Δέχονται εθελοντές χειριστές με σκύλους κατάλληλης ιδιοσυγκρασίας. Η εκπαίδευση γίνεται τα σαββατοκύριακα σε ειδικούς χώρους.
Πώς να Στηρίξετε τα Προγράμματα SAR
Μπορείτε να βοηθήσετε χωρίς να γίνετε χειριστής. Γίνετε εθελοντής “θύμα” σε ασκήσεις, κρυβόμενος σε ερείπια ώστε να εξασκηθούν οι σκύλοι. Κάντε δωρεές σε εθελοντικές ομάδες για εξοπλισμό και κτηνιατρική φροντίδα. Διαδώστε το έργο τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσο διαρκεί η εκπαίδευση ενός σκύλου διάσωσης;
Περίπου 18-24 μήνες εντατικής εκπαίδευσης. Μετά την πιστοποίηση, ο σκύλος συνεχίζει την εξάσκηση τακτικά. Η καριέρα ενός SAR σκύλου διαρκεί 6-10 χρόνια.
Μπορεί ο σκύλος μου να γίνει σκύλος διάσωσης;
Θεωρητικά ναι, αν έχει ισχυρό ένστικτο αναζήτησης, σταθερό χαρακτήρα, αντοχή και διάθεση για εργασία. Πρέπει να ξεκινήσει νεαρός (6-18 μηνών). Επικοινωνήστε με τοπικές ομάδες SAR για αξιολόγηση.
Ποια ράτσα είναι η καλύτερη για διάσωση σε σεισμό;
Ο Γερμανικός Ποιμενικός και ο Belgian Malinois θεωρούνται οι κορυφαίοι. Ο Border Collie υπερέχει σε στενούς χώρους ερειπίων. Το Labrador χρησιμοποιείται επίσης ευρέως χάρη στην ήπια ιδιοσυγκρασία του.
Τι γίνεται με τους σκύλους SAR μετά τη συνταξιοδότηση;
Μένουν με τον χειριστή τους ως κατοικίδια. Ο δεσμός χειριστή-σκύλου είναι τόσο ισχυρός ώστε ο αποχωρισμός δεν αποτελεί επιλογή. Αν ο χειριστής δεν μπορεί, υιοθετούνται από μέλη της ομάδας.