Σε κάθε δήμο της χώρας ο νόμος προβλέπει ένα μικρό όργανο με μεγάλη ευθύνη για τα αδέσποτα. Είναι η πενταμελής επιτροπή που αποφασίζει, μεταξύ άλλων, αν ένα αδέσποτο ζώο είναι επικίνδυνο και αν πρέπει να υποβληθεί σε ευθανασία. Πέντε χρόνια μετά τον νόμο που τη θεσμοθέτησε, το dogy.gr εξέτασε στη Διαύγεια πόσοι δήμοι την έχουν πράγματι συγκροτήσει και τι έργο φαίνεται να έχει παράξει.
Τι είναι και από πού προκύπτει
Το πλήρες όνομά της είναι «Πενταμελής Επιτροπή Παρακολούθησης του επιχειρησιακού προγράμματος διαχείρισης αδέσποτων ζώων συντροφιάς και πρόληψης δημιουργίας νέων αδέσποτων ζώων». Προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 8, του ν. 4830/2021 για την ευζωία των ζώων συντροφιάς, και οι δήμοι είχαν έξι μήνες για να συμμορφωθούν. Αντικατέστησε την παλαιότερη πενταμελή επιτροπή του ν. 4039/2012. Το Υπουργείο Εσωτερικών, με την εγκύκλιο 13/2025 της 28ης Μαΐου 2025, διευκρίνισε ότι όποια συγκρότηση στηρίζεται στο καταργημένο πλαίσιο «στερείται νομικής βάσης».
Ποιοι συμμετέχουν και πώς ορίζονται
Η επιτροπή συγκροτείται με απόφαση του δημάρχου, όχι με ψηφοφορία στο δημοτικό συμβούλιο. Τα μέλη της είναι:
- δύο εκπρόσωποι φιλοζωικών σωματείων εγγεγραμμένων στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς,
- ένας κτηνίατρος που ορίζει ο δήμος, κατά προτίμηση ο υπεύθυνος του προγράμματος αδέσποτων,
- ένας επαγγελματίας εκπαιδευτής σκύλων ή, αν δεν υπάρχει, εκπαιδευμένος δημοτικός υπάλληλος,
- ένας εκπρόσωπος του δήμου.
Κάθε μέλος έχει αναπληρωτή. Το ίδιο πρόσωπο δεν μπορεί να καλύπτει δύο θέσεις, και ο πρόεδρος και ο γραμματέας ορίζονται με την ίδια πράξη. Ο νόμος δεν ορίζει ρητή θητεία. Στην πράξη πολλοί δήμοι ανασυγκρότησαν τις επιτροπές τους μετά τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2023.
Αν η πενταμελής διαφωνήσει για την επικινδυνότητα ενός ζώου ή για ευθανασία, την οριστική απόφαση παίρνει μια δεύτερη, τριμελής ειδική επιστημονική επιτροπή με τρεις κτηνιάτρους.
Τι κάνει
Σύμφωνα με τον νόμο και την εγκύκλιο, η επιτροπή:
- αποφασίζει για την επικινδυνότητα και την ευθανασία αδέσποτων ζώων, με γνωμάτευση κτηνιάτρου. Οι αποφάσεις ευθανασίας αναρτώνται 30 ημέρες πριν εκτελεστούν, εκτός αν συντρέχουν επείγοντες κτηνιατρικοί λόγοι.
- χορηγεί την άδεια αναπαραγωγής για δεσποζόμενους σκύλους και γάτες, μία φορά σε όλη τη ζωή του ζώου.
- γνωμοδοτεί για τις περιοχές όπου επανατοποθετούνται τα στειρωμένα αδέσποτα.
- εγκρίνει τα προγράμματα δράσης των φιλοζωικών σωματείων που ζητούν επιχορήγηση. Η πρόβλεψη υπάρχει σήμερα στο άρθρο 525 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026).
- υποβάλλει κάθε χρόνο έκθεση προόδου στο δημοτικό συμβούλιο.
Τα ευρήματα στη Διαύγεια
Εξετάσαμε μέσω του δημόσιου API της Διαύγειας τις πράξεις από τον Αύγουστο του 2021 έως τις 14 Οκτωβρίου 2026 που αφορούν πενταμελή ή επιστημονική επιτροπή αδέσποτων. Βρέθηκαν 1.245 σχετικές πράξεις.
| Εύρημα | Δήμοι |
|---|---|
| Με πράξη συγκρότησης, τροποποίησης ή ορισμού μελών | 277 |
| Μόνο με έμμεση απόδειξη (επικύρωση απόφασης ή κανονισμός λειτουργίας) | 7 |
| Σύνολο με τεκμηριωμένη επιτροπή | τουλάχιστον 284 |
| Χωρίς καμία σχετική πράξη στη Διαύγεια | 52 φορείς |
| Με πράξη και για την τριμελή επιστημονική επιτροπή | 71 |
Οι περισσότεροι δήμοι συγκρότησαν πρώτη φορά την επιτροπή το 2022 (119). Ακολουθεί το 2024 (67), όταν ξεκίνησαν οι νέες δημοτικές αρχές. Σε 103 δήμους η πιο πρόσφατη πράξη είναι του 2026, άρα οι επιτροπές τους ανανεώνονται ή αλλάζουν μέλη. Ενδεικτικά, ο Δήμος Κατερίνης έχει 13 πράξεις συγκρότησης και τροποποίησης, ο Δήμος Ναυπλιέων 7 και ο Δήμος Ηρακλείου 5.
Για σωστή ανάγνωση των αριθμών: η Διαύγεια εμφανίζει 336 φορείς-δήμους έναντι 332 δήμων, λόγω πρόσφατων διασπάσεων και παλαιών εγγραφών. Το ότι δεν βρέθηκε πράξη για κάποιον δήμο δεν σημαίνει ότι δεν έχει επιτροπή. Μπορεί η απόφαση να έχει αναρτηθεί με διαφορετική διατύπωση ή να μην έχει αναρτηθεί καθόλου. Στους δήμους χωρίς εύρημα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο Πειραιάς, η Γλυφάδα, η Καλαμαριά και το Χαλάνδρι, καθώς και πολλοί μικροί νησιωτικοί δήμοι.
Τι έργο φαίνεται
Το δημόσια ορατό έργο είναι περιορισμένο. Βρήκαμε μόνο 135 πράξεις που επικυρώνουν ή αναφέρουν αποφάσεις των επιτροπών. Τα πιο συχνά θέματα είναι ο καθορισμός περιοχών επανατοποθέτησης, για παράδειγμα σε Ηλιούπολη, Καλαμάτα, Κόρινθο, Αλεξανδρούπολη, Ραφήνα-Πικέρμι και Αστυπάλαια, και οι κανονισμοί λειτουργίας. Ετήσια έκθεση προς το δημοτικό συμβούλιο εντοπίσαμε μόνο σε λίγους δήμους, όπως τα Άβδηρα, την Παλλήνη, τον Διόνυσο και τα Ιωάννινα, παρότι ο νόμος την προβλέπει για όλους. Στο Αμύνταιο αναρτήθηκε απόφαση ευθανασίας αδέσποτου με αριθμό 3. Επειδή πολλές αποφάσεις των ίδιων των επιτροπών δεν αναρτώνται, η εικόνα αυτή μάλλον υποεκτιμά το πραγματικό έργο.
Η κριτική
Οι φιλοζωικές οργανώσεις, που κατέχουν δύο από τις πέντε θέσεις, εμφανίζονται συχνά δυσαρεστημένες. Το σωματείο Stray Gerakas – Justice For Animals δήλωσε στο pet-in.gr τον Σεπτέμβριο του 2025: «Τα πενταμελή συμβούλια έχουν καταντήσει διακοσμητικά. Καμία ουσιαστική ισχύ, καμία παρέμβαση.» Στο Ναύπλιο, η τοπική Ζωοφιλική Ένωση κατήγγειλε τον Μάρτιο του 2025 ότι η επιτροπή «δεν συνεδριάζει επίσημα» εδώ και μήνες. Στο Αγρίνιο, τον Αύγουστο του 2026, η Ζωοφιλική Ένωση ζήτησε άμεση σύγκληση, επειδή η επιτροπή δεν είχε συνεδριάσει για πάνω από έξι μήνες. Στον Βόλο, το σωματείο «Συνυπάρχω» αποχώρησε από τη 14η συνεδρίαση, κάνοντας λόγο για «αυθαίρετη παρέμβαση και απαξίωση των θεσμικών διαδικασιών», και ενημέρωσε τον Συνήγορο του Πολίτη.
Στα δημοτικά συμβούλια, το ζήτημα φέρνουν κυρίως παρατάξεις της αντιπολίτευσης με ερωτήσεις. Στη Δράμα, για παράδειγμα, η παράταξη «Project για τη Δράμα» ζήτησε να μάθει πόσες φορές έχει συνεδριάσει η επιτροπή και ποιες ετήσιες εκθέσεις έχουν κατατεθεί. Από την πλευρά της, η ΚΕΔΕ επισημαίνει ότι οι δήμοι δυσκολεύονται με τη χρηματοδότηση και τη στελέχωση. Επαληθευμένες θέσεις κοινοβουλευτικών κομμάτων ειδικά για τις επιτροπές δεν εντοπίσαμε.
Υπάρχει ζήτημα σύγκρουσης συμφερόντων;
Δύο από τα πέντε μέλη της επιτροπής ορίζονται από φιλοζωικά σωματεία. Την ίδια ώρα, ένα σωματείο δεν μπορεί να πάρει επιχορήγηση από τον δήμο χωρίς να εγκρίνει πρώτα η επιτροπή το πρόγραμμα δράσης του (άρθρο 525 του ν. 5314/2026). Ούτε ο νόμος ούτε η εγκύκλιος 13/2025 προβλέπουν ειδικά ότι το μέλος απέχει όταν εξετάζεται το πρόγραμμα του δικού του σωματείου. Ισχύει όμως ο γενικός κανόνας του άρθρου 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας: τα μέλη συλλογικών οργάνων «οφείλουν να απέχουν» από τη λήψη απόφασης όταν «η ικανοποίηση προσωπικού συμφέροντος τους συνδέεται με την έκβαση της υπόθεσης» ή όταν έχουν «ιδιαίτερο δεσμό» με τους ενδιαφερομένους. Η εγκύκλιος παραπέμπει ρητά στον ΚΔΔ για τη λειτουργία της επιτροπής.
Στη Διαύγεια βρήκαμε περιπτώσεις όπου τα πρόσωπα επικαλύπτονται. Στον Δήμο Δέλτα, η απόφαση συγκρότησης του Ιανουαρίου 2025 ορίζει μέλος την πρόεδρο του σωματείου «ΑΡΙΕΛ». Το Δημοτικό Συμβούλιο επιχορήγησε το ΑΡΙΕΛ για το 2025, αφού τα προγράμματα δράσης είχαν εγκριθεί «κατά πλειοψηφία» από την επιτροπή. Στα Φάρσαλα, και οι δύο φιλοζωικές θέσεις ανήκουν σε μέλη του Φιλοζωικού Σωματείου Φαρσάλων, που πήρε το 2026 επιχορήγηση 2.900 ευρώ μετά την έγκριση του προγράμματός του από την επιτροπή. Από τα δημοσιευμένα έγγραφα δεν φαίνεται αν τα συγκεκριμένα μέλη απείχαν από την ψηφοφορία. Πρόκειται για πιθανή επικάλυψη ρόλων και όχι για διαπιστωμένη παρατυπία. Δεν εντοπίσαμε πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη, ελεγκτικού οργάνου ή δικαστηρίου για το ζήτημα.
Υπάρχουν και αντίθετα επιχειρήματα. Η επιτροπή εγκρίνει μόνο το πρόγραμμα δράσης· το αν θα δοθούν χρήματα και πόσα το αποφασίζει το δημοτικό συμβούλιο. Τα δύο φιλοζωικά μέλη είναι μειοψηφία στα πέντε. Σε μικρούς δήμους, συχνά υπάρχει μόνο ένα σωματείο, άρα η συμμετοχή του είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Και η αποχή του ενδιαφερόμενου μέλους είναι εφικτή χωρίς να αλλάξει ο νόμος. Μια ρητή ρύθμιση για δήλωση συμφέροντος και αποχή, στην αναθεώρηση του ν. 4830/2021, θα έκανε τη διαδικασία πιο διαφανή.
Τι έρχεται
Σύμφωνα με το OTA News, η επανεξέταση του ν. 4830/2021 «προγραμματίζεται για το φθινόπωρο του 2026». Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί σχέδιο που να αλλάζει τη σύνθεση ή τις αρμοδιότητες της πενταμελούς επιτροπής. Το dogy.gr θα επανέλθει όταν δοθεί στη δημοσιότητα το νέο κείμενο.
Μεθοδολογία: Αναζήτηση στο Open Data API της Διαύγειας με φράσεις θέματος για πενταμελείς, παρακολούθησης και επιστημονικές επιτροπές, φιλτράρισμα για αδέσποτα και ζώα συντροφιάς, χειροκίνητος έλεγχος των ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων. Ο πλήρης πίνακας ανά δήμο είναι διαθέσιμος από τη σύνταξη.
Το άρθρο συντάχθηκε με τη βοήθεια εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και ελέγχθηκε από τη σύνταξη πριν από τη δημοσίευση, σύμφωνα με τη συντακτική μας πολιτική.
